Staða og réttindi kvenna í íslamtrú

Staða og réttindi kvenna í íslamstrú hafa á síðustu árum verið áberandi í umræðunni á Vesturlöndum. Táknmynd blæjunar er orðin að ímynd kúgunar og misréttis í garð kvenna. Almennt stendur konan höllum fæti þegar kemur að hjúskaparrétti, erfðarétti og vitnisburði í nafni íslamstrúar. Kóraninn er ekki einungis helgirit múslima heldur er hann grunnur Sharia laga sem eru talin kjarni daglegs lífs í íslamstrú. Mörg ákvæði í þessum lögum hafa haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir konur.Viðfangsefni Hrafndísar Teklu Pétursdóttir eru femínískar rannsóknir á Kóraninum sem hafa leitt í ljós að margt sem er iðkað í nafni íslams, samræmist ekki kenningum hans. Asma Barlas sem Hrafndís Tekla fjallar um í ritgerð sinni er einn þeirra fræðimanna sem gagnrýnir þá hefðbundu túlkun Kóransins sem einkennt hefur karllæga túlkun hans. Einnig gagnrýnir Barlas þá hefðbundu aðferðafræði sem notuð hefur verið við lestur og skilning Kóransins, sem einkennist af því að einstök vers opinberaninna eru túlkuð úr samhengi við önnur vers. Lykilatriði við túlkun Kóransins sé að taka mið af sögu- og menningarlegum áhrifum samfélagsins sem Múhameð bjó í og flettast hafa inn í fræðilega túlkun Kóransins. Rannsóknir Barlas beinast að afstöðu Kóransins til feðraveldisins, sem setur karlmanninn kerfibundið í foréttindarstöðu. Hún kemst að þeirri niðurstöðu að karlmenn njóti engra forréttinda samkvæmt kenningum Kóransins og feli jafnvel í sér róttækt jafnrétti í garð kvenna.

Asma Barlas (pdf)

Stefnur og straumar í íslamskri heimspeki og guðfræði á miðöldum

Björn Egilsson fjallar um stefnur og strauma í íslamskri heimspeki og guðfræði á miðöldum í sinni ritgerð. Sé ástundun fræða hinna latnesku og íslömsku miðalda skoðaðar ofan í kjölinn kemur í ljós að þegar fram í sótti varð guðfræðinni ekki gert eins hátt undir höfði í löndum múslima og í hinni kristnu Evrópu, þrátt fyrir að eingyðistrúarbrögð af sama meiði gegnsýrðu þjóðlífið af álíkum mætti bæði í Austri og Vestri. Orsakir þess má rekja til deilunnar sem Magnús nefndi í einum af fyrstu tímunum, um hvort Kóraninn væri eilífur hluti Guðs eða skapaður hlutur. Svo að lesendur átti sig betur á eðli deilunnar mun ég varpa ljósi á rætur íslamskrar heimspeki í hinni grísk-rómversku arfleið, ástundun heimspeki og guðfræði í hinum rísandi menningarheimi Íslams og fræðimennina sem skópu þann heim. Þess er freistað að veita innsýn í þá fjölbreytni og ástríðu sem var að finna að baki þessum sögulegu atburðum, undir hinu stirða guðfræðilega yfirborði.

• Stefnur og straumar í íslamskri heimspeki og guðfræði á miðöldum (pdf)

Helgidagafriður í fjölmenningu

Viðfangsefni ritgerðar Magnúsar M. Norðdahl er helgidagafriðurinn, einokun kristninnar á honum og hugsanleg mannréttindabrot sem þeirri einokun fylgir m.a. hvað varðar bann á starfsemi og ákvörðun kaups vegna vinnu á þeim.

Er tímabært að gera róttækar breytingar hér á til þess að varðveita samfélagsfriðinn og til þess að tryggja að allir séu jafnir fyrir lögunum eða er ástæðulaust að hafa af þessu nokkrar áhyggjur? Magnús skoðar viðfangsefnið út frá gildandi löggjöf og forverum þeirra og þeim alþjóðlegu mannréttindaskuldbindingum sem við erum annað af tvennubundin af skv. lögum eða sem við óhjákvæmilega sveigjum löggjöf okkar eftir. Þó svo að ekki sé nema óbeint fjallað um réttarstöðu múslima hér á landi í þessu sambandi þá á umfjöllunin beint við um stöðu þeirra og allra annarra sem ekki tilheyra þjóðkirkjunni.

• Helgidagafriður í fjölmenningu (pdf)

Íslam og múslimar á Vesturlöndum

Kristján Þór Sigurðsson skrifar um íslam og múslima á Vesturlöndum og kynni/samskipti þátta sem oft er stillt upp sem andstæðum, þ.á.m. veraldarhyggju gegn trú, þjóðríki gegn fjölmenningu, austri gegn vestri, o.s.frv. Fjallað er um múslima á Vesturlöndum sem minnihluta og hvernig það skapar ákveðin vandamál en um leið grundvöll breytinga, ekki bara varðandi íslam og hugarheim þeirra og samfélag múslima á Vesturlöndum heldur einnig ákveðið endurmat á sjálfsmynd “okkar” við þessi kynni. Megin inntak ritgerðarinnar er aðvörun um að eðlisgera ýmsa flokkunarþætti manna á mönnum, svo sem menningu, trú, etnerni, þjóð, o.fl. en slík aðferðafræði hefur oftar en ekki haft mjög neikvæðar afleiðingar. Bent er á að vestrænir múslimar verða æ meiri hluti af “okkar” menningu og samfélagi á sama hátt og vestræn menning er fyrir löngu orðin samofin samfélögum í löndum múslima.

• Íslam í vestrinu - vestrið í íslam: Múslimar á Vesturlöndum og gagnvirk áhrif menningar (pdf)

Íslam og jafnrétti

Guðný Ragnarsdóttir skrifaði ritgerð um íslam og jafnrétti. Í ritgerðinni er skoðuð umræða um femínisma og íslam, einkum í skrifum Fatimu Mernissi og Aminu Wadud. Þessir frumkvöðlar hafa að ýmsu leyti farið ólíkar leiðir til að nálgast spurninguna um jafnrétti kynjanna.

• Íslam og jafnrétti: viðhorf Fatimu Mernissi og Aminu Wadd (pdf)

Réttmætt stríð í nafni íslam

Næsta ritgerð til að birtast er ritgerð Sigurjóns Ólafssonar um Réttmætt stríð í nafni íslam - Hvenær má heyja stríð og hver má taka þá ákvörðun?

Í þessari ritgerð er fjallað um þrjú megin viðfangsefni. Í fyrsta lagi hvað Kóraninn og hin lagalega hefð innan íslam segir um stríð og vopnuð átök. Í öðru lagi um hvenær sé réttlætanlegt að fara í stríð? Og í þriðja lagi um hver megi taka þá ákvörðun innan samfélags múslima?

• Réttmætt stríð í nafni íslam (pdf)

Íslömsk myndlist í arabaheiminum

Fyrsta ritgerðin úr námskeiðinu Íslam í fortíð, nútíð og framtíð hefur verið birt á vefnum. Þetta er ritgerð Þórdísar Ástu Thorlacius og er tengill í hana hér fyrir neðan.

Hér er varpað ljósi á þá hefð sem skapast hefur í myndlist og listsköpun hjá múslimum og reynt að útskýra af hverju þetta er svona viðkvæmt mál hjá múslimum. Sérstaklega er fjallað um sýningu í Listasafni Akureyrar 27. júní –8. október árið 2002, sem sýndi á mjög skemmtilegan hátt hvernig hvert og eitt land og ríki getur og hefur skapað sína eigin þjóðlegu, jafnt sem nútímanlegu list.

• Íslömsk myndlist í arabaheiminum (pdf)